Viêm gan bí ẩn: Nguyên nhân, triệu chứng và hướng phòng ngừa bệnh

Viêm gan bí ẩn từng gây lo ngại trên toàn cầu khi hàng loạt trường hợp trẻ em mắc viêm gan cấp tính nặng được ghi nhận nhưng không tìm thấy nguyên nhân liên quan đến các virus viêm gan thông thường. Mặc dù số ca bệnh hiện nay đã giảm đáng kể so với thời điểm bùng phát, song căn bệnh này vẫn là vấn đề được giới chuyên môn đặc biệt quan tâm do khả năng gây tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến suy gan cấp và phải ghép gan. Điều đáng chú ý là các triệu chứng ban đầu của bệnh thường khá mơ hồ, dễ nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa hoặc các bệnh nhiễm virus thông thường. Vì vậy, việc hiểu rõ về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa viêm gan bí ẩn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe, đặc biệt ở trẻ em.

Viêm gan bí ẩn là gì?

Viêm gan bí ẩn là thuật ngữ được sử dụng để chỉ các trường hợp viêm gan cấp tính xảy ra ở trẻ em nhưng không xác định được nguyên nhân rõ ràng sau khi đã loại trừ các tác nhân gây bệnh thường gặp như virus viêm gan A, B, C, D và E.

Căn bệnh này bắt đầu thu hút sự chú ý của giới y khoa trên toàn cầu từ tháng 3/2022, khi các cơ quan y tế tại Scotland ghi nhận sự gia tăng bất thường số ca viêm gan nặng ở trẻ nhỏ. Sau đó, nhiều quốc gia trên thế giới cũng phát hiện các trường hợp tương tự, làm dấy lên mối quan ngại về một vấn đề sức khỏe cộng đồng mới nổi.

Phần lớn các ca bệnh được ghi nhận ở trẻ dưới 5 tuổi. Những triệu chứng thường gặp bao gồm vàng da, vàng mắt, đau bụng, buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy và mệt mỏi kéo dài. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể tiến triển nhanh thành suy gan cấp, thậm chí cần ghép gan để duy trì sự sống.

Đến nay, nguyên nhân chính xác của viêm gan bí ẩn vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Nhiều nghiên cứu cho thấy virus Adenovirus có thể liên quan đến sự xuất hiện của bệnh, tuy nhiên các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục điều tra để làm rõ cơ chế gây bệnh cũng như những yếu tố nguy cơ khác có thể góp phần dẫn đến tình trạng này.

Triệu chứng nhận biết viêm gan bí ẩn ở trẻ em

Các biểu hiện của viêm gan bí ẩn (viêm gan cấp tính chưa xác định nguyên nhân) ở trẻ em có thể xuất hiện đột ngột và dễ bị nhầm lẫn với những bệnh lý tiêu hóa thông thường. Tuy nhiên, khi các triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến nặng hơn, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý.

Những dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Đau bụng, đặc biệt ở vùng hạ sườn phải
• Buồn nôn và nôn ói
• Tiêu chảy
• Mệt mỏi, chán ăn
• Nước tiểu sẫm màu
• Vàng da, vàng mắt – dấu hiệu cho thấy chức năng gan đang bị ảnh hưởng.

Theo ghi nhận từ nhiều cơ quan y tế trên thế giới, phần lớn trẻ mắc viêm gan bí ẩn không có biểu hiện sốt. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn có thể xuất hiện sốt nhẹ hoặc các triệu chứng hô hấp như ho, sổ mũi trước khi bệnh khởi phát. Vì vậy, việc theo dõi sát các biểu hiện bất thường ở trẻ là rất cần thiết để phát hiện bệnh sớm.

Nôn ói là một trong những biểu hiện phổ biến của viêm gan bí ẩn ở trẻ em

Viêm gan bí ẩn có thể gây ra những biến chứng nào?

Mặc dù số lượng ca bệnh không quá lớn, viêm gan bí ẩn vẫn được đánh giá là tình trạng đáng lo ngại do nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng. Nhiều bệnh nhi được ghi nhận có chỉ số men gan tăng rất cao, phản ánh tình trạng viêm và tổn thương tế bào gan cấp tính.

Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như:

• Gan to
• Rối loạn chức năng đông máu
• Bệnh não gan do suy giảm khả năng thải độc của gan
• Hội chứng gan thận
• Suy gan cấp.

Trong những trường hợp nặng, trẻ có thể cần được ghép gan để duy trì sự sống. Do đó, việc phát hiện sớm và theo dõi chặt chẽ diễn tiến bệnh đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như vàng da, vàng mắt, nôn ói kéo dài, đau bụng, tiêu chảy hoặc mệt mỏi bất thường. Đây có thể là những tín hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương và cần được đánh giá chuyên môn.

Những ai có nguy cơ mắc viêm gan bí ẩn?

Theo các ghi nhận dịch tễ trên thế giới, phần lớn các trường hợp mắc viêm gan bí ẩn được phát hiện ở trẻ em từ 1 tháng đến 16 tuổi, trong đó nhóm dưới 5 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất. Đáng chú ý, đa số trẻ trước khi mắc bệnh đều có sức khỏe bình thường và không mắc các bệnh lý nền nghiêm trọng.

Một số nghiên cứu cho thấy nhiều bệnh nhi từng nhiễm SARS-CoV-2 hoặc adenovirus trước khi xuất hiện các dấu hiệu tổn thương gan. Tuy nhiên, mối liên hệ chính xác giữa các tác nhân này với bệnh viêm gan bí ẩn vẫn đang được các nhà khoa học tiếp tục làm rõ.

Adenovirus là loại virus phổ biến, thường gặp ở trẻ nhỏ. Hầu hết trẻ em đều từng nhiễm adenovirus ít nhất một lần trước 10 tuổi. Trong số các chủng adenovirus, type 41 thường gây bệnh qua đường tiêu hóa với các biểu hiện như tiêu chảy, nôn, sốt và đôi khi kèm triệu chứng hô hấp. Đây cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm dạ dày - ruột cấp ở trẻ em.

Do các triệu chứng ban đầu có thể khá giống với nhiều bệnh thông thường, phụ huynh cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ. Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc có biểu hiện nghi ngờ tổn thương gan, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Vì sao viêm gan bí ẩn được xem là mối đe dọa đáng lo ngại?

Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt quan tâm không chỉ là nguyên nhân gây bệnh chưa được xác định rõ, mà còn là khả năng tiến triển nặng ở một số trường hợp. Mặc dù phần lớn bệnh nhi có thể hồi phục hoàn toàn sau điều trị, vẫn có những ca diễn biến nghiêm trọng dẫn đến suy gan cấp, thậm chí phải ghép gan để duy trì sự sống.

Một trong những thách thức lớn của viêm gan bí ẩn là các triệu chứng khởi phát thường không đặc hiệu. Trẻ có thể xuất hiện sốt, mệt mỏi, buồn nôn, tiêu chảy hoặc các biểu hiện tương tự bệnh đường hô hấp và tiêu hóa. Điều này khiến nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn với cảm cúm, viêm đường hô hấp, rối loạn tiêu hóa hoặc Covid-19, làm chậm quá trình phát hiện và điều trị.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ có các dấu hiệu như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau bụng kéo dài hoặc mệt mỏi bất thường. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện tổn thương gan kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Mặc dù số ca viêm gan bí ẩn tại Việt Nam chưa ghi nhận nhiều như một số quốc gia khác, việc chủ động theo dõi sức khỏe trẻ em, nâng cao ý thức phòng bệnh và cập nhật thông tin từ các cơ quan y tế vẫn là giải pháp cần thiết để bảo vệ trẻ trước nguy cơ của căn bệnh này.

Nguyên nhân gây viêm gan bí ẩn

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác gây ra viêm gan bí ẩn vẫn chưa được xác định rõ. Các nhà khoa học trên thế giới đang tiếp tục nghiên cứu và đánh giá nhiều giả thuyết khác nhau nhằm tìm ra yếu tố khởi phát bệnh. Một số nguyên nhân tiềm năng đang được quan tâm gồm:

Nhiễm Adenovirus

Adenovirus hiện được xem là một trong những giả thuyết có cơ sở nhất. Nhiều nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ lớn trẻ mắc viêm gan bí ẩn có kết quả dương tính với loại virus này. Tại Anh, Adenovirus được phát hiện ở phần lớn các trường hợp được báo cáo. Mặc dù loại virus này thường gây các bệnh về đường hô hấp hoặc tiêu hóa, các chuyên gia cho rằng trong một số điều kiện nhất định, nó có thể liên quan đến tổn thương gan nghiêm trọng.

Liên quan đến SARS-CoV-2

Một số nhà nghiên cứu đặt ra khả năng viêm gan bí ẩn có liên quan đến việc nhiễm virus SARS-CoV-2 hoặc phản ứng miễn dịch kéo dài sau khi mắc COVID-19. Tuy nhiên, tỷ lệ trẻ mắc bệnh có kết quả xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2 không cao, vì vậy giả thuyết này hiện vẫn cần thêm bằng chứng để xác nhận.

Rối loạn đáp ứng miễn dịch

Hệ miễn dịch được cho là có thể đóng vai trò quan trọng trong cơ chế gây bệnh. Sau khi nhiễm virus, cơ thể trẻ có thể xuất hiện phản ứng miễn dịch quá mức, dẫn đến tình trạng viêm và tổn thương tế bào gan. Nguy cơ này có thể cao hơn ở những trẻ có sẵn các bất thường hoặc bệnh lý liên quan đến hệ miễn dịch.

Các loại virus khác

Ngoài Adenovirus và SARS-CoV-2, nhiều tác nhân virus khác cũng đang được nghiên cứu về khả năng liên quan đến viêm gan bí ẩn. Trong đó có virus Epstein-Barr (EBV), Cytomegalovirus (CMV), virus hợp bào hô hấp (RSV), Enterovirus và một số chủng Herpesvirus ở người. Sự kết hợp hoặc đồng nhiễm nhiều loại virus có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan ở trẻ.

Yếu tố môi trường và độc tố

Bên cạnh các nguyên nhân nhiễm trùng, các nhà khoa học cũng không loại trừ khả năng trẻ tiếp xúc với độc tố từ thực phẩm, nguồn nước hoặc môi trường sống. Một số hóa chất, chất ô nhiễm hoặc yếu tố ngoại cảnh khác có thể góp phần gây tổn thương gan, đặc biệt khi kết hợp với các yếu tố nguy cơ khác.

Hình ảnh dưới kính hiển vi mô phỏng của adenovirus

Phương pháp chẩn đoán và điều trị viêm gan bí ẩn

Chẩn đoán viêm gan bí ẩn được thực hiện như thế nào?

Đến nay, nguyên nhân chính xác gây viêm gan bí ẩn vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Vì vậy, chưa có xét nghiệm chuyên biệt nào có thể khẳng định bệnh một cách trực tiếp. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên phương pháp loại trừ các nguyên nhân viêm gan đã biết.

Khi trẻ xuất hiện dấu hiệu viêm gan cấp với men gan tăng rất cao (thường trên 500 IU/L), bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện nhiều xét nghiệm nhằm tìm nguyên nhân gây tổn thương gan. Các tác nhân thường được kiểm tra bao gồm virus viêm gan A, B, C, D và E, cùng với một số bệnh lý nhiễm trùng hoặc rối loạn chuyển hóa có liên quan.

Nếu các nguyên nhân phổ biến được loại trừ nhưng trẻ vẫn có biểu hiện viêm gan cấp tính không rõ căn nguyên, bác sĩ có thể nghi ngờ viêm gan bí ẩn và tiếp tục theo dõi, đánh giá bằng các xét nghiệm chuyên sâu hơn. Việc phát hiện sớm giúp hạn chế nguy cơ tổn thương gan nặng và các biến chứng nguy hiểm.

Điều trị viêm gan bí ẩn hiện nay

Do chưa xác định được nguyên nhân gây bệnh trong mọi trường hợp, điều trị viêm gan bí ẩn hiện nay chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ chức năng gan và ngăn ngừa biến chứng.

Người bệnh, đặc biệt là trẻ em, thường cần được theo dõi sát tại cơ sở y tế để đánh giá diễn tiến bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp điều trị hỗ trợ như kiểm soát nhiễm trùng liên quan đến Adenovirus, duy trì cân bằng nước và điện giải, điều chỉnh rối loạn đông máu, đồng thời theo dõi chức năng gan thường xuyên.

Đối với các ca bệnh nặng, việc xử trí các biến chứng như bệnh não gan, hội chứng gan thận hoặc suy gan cấp đóng vai trò rất quan trọng. Trong một số trường hợp hiếm gặp khi gan bị tổn thương nghiêm trọng và không còn khả năng hồi phục, ghép gan có thể là lựa chọn điều trị cần thiết để bảo toàn tính mạng cho người bệnh.

Cách phòng ngừa viêm gan bí ẩn hiệu quả

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác gây ra viêm gan bí ẩn ở trẻ em vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Chính vì vậy, việc chủ động phòng ngừa đóng vai trò quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế khả năng lây lan của các tác nhân nghi ngờ có liên quan.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh nên xây dựng cho trẻ những thói quen vệ sinh và sinh hoạt lành mạnh để bảo vệ sức khỏe gan cũng như tăng cường sức đề kháng.

Duy trì vệ sinh tay đúng cách

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với các bề mặt công cộng. Trong trường hợp không có nước sạch, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn.

Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây nhiễm

Tránh đưa trẻ đến những nơi quá đông người khi không cần thiết, đặc biệt trong thời điểm các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có xu hướng gia tăng. Việc giữ khoảng cách hợp lý với người có biểu hiện bệnh cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus.

Đảm bảo môi trường sống thông thoáng

Không gian sinh hoạt cần được lưu thông không khí tốt, mở cửa thường xuyên hoặc sử dụng các biện pháp thông gió phù hợp để hạn chế sự tồn tại của tác nhân gây bệnh trong môi trường kín.

Thực hiện vệ sinh hô hấp

Khuyến khích trẻ che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi. Trong những trường hợp cần thiết hoặc theo khuyến cáo của cơ quan y tế, nên đeo khẩu trang đúng cách để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Sử dụng thực phẩm và nguồn nước an toàn

Đảm bảo trẻ được sử dụng nước uống hợp vệ sinh, ăn chín uống sôi và hạn chế thực phẩm không rõ nguồn gốc. Việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn thực phẩm góp phần giảm nguy cơ nhiễm các tác nhân gây ảnh hưởng đến gan.

Giữ gìn vệ sinh môi trường

Các bề mặt thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn học, đồ chơi hoặc thiết bị điện tử nên được lau chùi và khử khuẩn định kỳ để hạn chế sự phát tán của vi khuẩn và virus.

Theo dõi sức khỏe và thăm khám kịp thời

Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt mỏi kéo dài, đau bụng, buồn nôn, vàng da hoặc vàng mắt, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn sớm. Việc phát hiện và xử trí kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến chứng do viêm gan bí ẩn gây ra.

Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng nói chung được thực hiện để phòng lây nhiễm bệnh

Xem thêm

• Dịch viêm gan bí ẩn là gì? Triệu chứng thường gặp và cách phòng bệnh
• Cách điều trị nang gan như thế nào để đạt hiệu quả tốt nhất?
• Rối loạn chức năng gan: Dấu hiệu cảnh báo sớm cần lưu ý ngay hiện nay

Kết luận

Viêm gan bí ẩn là tình trạng viêm gan cấp tính chưa xác định rõ nguyên nhân, có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Mặc dù phần lớn trường hợp có thể hồi phục, một số bệnh nhân vẫn có nguy cơ tiến triển thành suy gan cấp và cần ghép gan. Việc nhận biết sớm các triệu chứng như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau bụng và mệt mỏi kéo dài sẽ giúp người bệnh được thăm khám kịp thời, hạn chế biến chứng nguy hiểm. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh, giữ vệ sinh cá nhân và khám sức khỏe định kỳ là những biện pháp quan trọng để bảo vệ lá gan khỏe mạnh. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường nghi ngờ viêm gan, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý gan cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe lá gan, hãy truy cập vào fanpage Bác Sĩ Lá Gan để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Viêm gan bí ẩn có lây không?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy viêm gan bí ẩn lây truyền trực tiếp từ người sang người. Tuy nhiên, một số tác nhân liên quan như Adenovirus vẫn có khả năng lây nhiễm.

Viêm gan bí ẩn có chữa khỏi được không?

Phần lớn người bệnh có thể hồi phục hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, các trường hợp nặng có thể dẫn đến suy gan cấp.

Người lớn có mắc viêm gan bí ẩn không?

Có. Tuy nhiên, bệnh được ghi nhận chủ yếu ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 16 tuổi.